Per Markus Persson Bals (1898-1986) reakasovvi Gárasavvonisnie (Karesuando). Eejhtegh bovtsigujmie gïehtelin. Per Bals pruvri Anna Maria Blindine 1924. Dïhte sealadi 1925. Per Bals dan mænngan Hilma Kristine Persdotterinie pruvri 1933. Paarretjeguaktah njieljie maanah åadtjoejigan; Per Henry, Netty Maria, Märta Helena and Ingrid Marianne.
Per Bals Vilasundese jåhta
Per Bals lij akte dejstie båatsoesaemijste mah noerhkesovvin juhtedh gosse bovtsegåtomekommissijovnem vuelietjeeli Nöörjen jïh Sveerjen gaskem 1919. Dellie nöörjen båatsoedajvh swïenske saemide steegkesovvin. Daate lij gåatomedajvh mejtie swïenske saemieh lin nuhtjeme gelline boelvine. Steegkemen gaavhtan ij lij nuekie båatsoedajve gaajhkide saemide mah bovtsigujmie gïehtelin Gárasavvonisnie.
30 båatsoeburrieh tjoerin dan åvteste åarjese juhtedh. Akte dejstie lij Per Markus Bals. Jaepien 1926 Per Bals vaanterdimmiem Gárasavvonistie åarjese eelki, jïh vïjhte jaepiej mænngan Vilasundese Dearnan lïhke böötin. Lij dovne sårkojne jïh vuartojne dïhte vaanterdimmiem 200 bovtsigujmie eelki 2026. Sårkoe dan åvteste satne maadtoej båatsoelaantem laehpieji jïh sårkoe dan åvteste paarrebielie lij jaameme. But seamma tïjjen vuartoe orre nuepiej bïjre båatsoedajvigujmie Dearnavaerine båetijen aejkien.
Okse båetijen aajkan lij rähpas. Per Bals ij lij octegh. Lij jienebh saemieh mah noerhkesovvin åarjese juhtedh, dej gaskem Olof Andersson Omma paarrebieline Kristin. Jïh dah gellie tavsene bovtsigujmie juhtin.
Vaanterdimmie vïjhte jaepieh veesi jïh annjebodts håaltoem Tjengalluoktesne Jåhkåmåhkken lïhke utni gusnie Per Bals jïh Olof Andersson Omma årroejin njieljie jaepieh. Gaertjieldihkie gåatomelaanten gaavhtan, aaj dajvine Jåhkåmåhkken lïhke, maadtalgin vaanterdimmiem åarjese jåerhkedh.
Per Bals lij joe Dearnadajvesne orreme 1928 jïh gåatomedajvide goerehtamme. Dïhte dajvide utni goh hijven båatsose, jïh lij dan åvteste positijve vaanterdimmine jåerhkedh åarjese. Bals jïh Omma vaanterdimmiem Liksjoen vööste jåerhkiejin goevten 1931. Mænngan vaanterdimmesne orreme aktem askem, bovtsigujmie jïh tjognigujmie böötin Ubmejen sïjtese gusnie orrijin Överumanen lïhke, båeries åarjelsäemien åromesijjesne Strimasunden lïhke.
Balsgåetie jïh orre Balsgåetie
Goh båatsoeburrie Per Bals åromesijjiem daarpesji Spielhtebåvlosne, jïh daesnie derhviegåetiem tseegki 1943 maam giesege nuhtji. Mænngan vaajmojne plaakeni jïh tjoeri abpe krievviem doekedh 1947. 365 bovtsi åvteste 18 kråvnah åadtjoeji jïh 000 aalebovtsi åvteste 160 kråvnah.
Jaepien 1991 orre Balsgåetie tseegkesovvi, skraejrien mietie Staaten Skåajjijste (Staatenskåajje), mij aaj beetnegh gåtietseegkemasse dåarjoeji. Tjïelkestimmie man åvteste derhviegåetie tseegki, lij dïhte edtji faalnassine årrodh dejtie mah ïedtjem utnin seadtoes vaerine vaanterdidh.
Per Jakob Hansgård Staaten Skåajjine lohkehtæjjam Bente Sørhøy jïh learohkem Ola Pettersen Kongsvegen jåarhkeskuvlesne Måefesne leijji derhviegåetiem tseegkedh. Lissine Ingvald Jåma Noerhte-Trööndelageste leijjin, gie lij tjiehpije derhviegåetieh tseegkedh –åarjelsaemien bigkemevuekien mietie.
Daelie bïevnesetaavla Per Balsen jïh Balsgåetien bïjre tseegkesovveme dan orre Balsgåetien lïhke Nordlaantelaajroen mietie.
Gaaltijh:
- The forcibly displaced. Birger Ekerlid, 2013
- Notaate Balskøtæ, Birger Ekerlid/Dag Brygfjell, 2022
